Historia warszawskiego Ursusa

Na terenie dzisiejszego Ursusa od XIV wieku istniały trzy wsie: Czechowice, Skorosze i Szamoty, w późniejszym okresie również Gołąbki. Dopiero XX wiek przyczynił się do rozwoju tych miejscowości. Gdy w 1916 r. pobliski Pruszków z gminy przekształcił się w miasto, siedzibą gminy stały się Skorosze.

Pierwszym wójtem został człowiek wywodzący się z tych ziem – Władysław Hass. Był potomkiem Józefa Haasa. Bracia Józef i Krystian Haasowie w połowie XIX w. nabyli te ziemie od ówczesnego prezydenta Warszawy Teodora Andraulta de Langerona. Józef był właścicielem Skoroszy, Krystian zaś Czechowic i częściowo Szamot. Syn Krystiana Franciszek na początku lat 20 XX wieku sprzedał swój majątek na terenie którego powstały Zakłady i osiedle robotnicze.

W 1923 r. na terenie Szamot oddano do użytku fabrykę Zakładów Mechanicznych „Ursus”. Sąsiedztwo przemysłu przekształciło Czechowice w osiedle przyfabryczne. Mimo iż kryzys lat trzydziestych wyhamował rozkwit miejscowości, wieś liczyła w 1939 r. około 7 tys. mieszkańców i na swoim terenie miała szkołę powszechną, posterunek policji i przystanek kolejowy.

W latach 1939–1945 Niemcy przejęli fabrykę i produkowali tam uzbrojenie. W trakcie wojny, w zakładach produkowano nielegalnie zapalniczki zwane „sabotażówkami” – dochód z nich zasilał polskie podziemie. W 1945 r., w trakcie wycofywania się wojsk niemieckich z terenów Czechowic próbowano wysadzić zakłady mechaniczne, jednak nie udało się to dzięki akcji polskich partyzantów.

Lata wojny to także konspiracja antyniemiecka. Na terenie Czechowic działała 10 kompania „Kordian” stanowiąca część trzeciego batalionu VI rejonu AK „Helenów”. Z tych terenów wywodzi się również część batalionu „Miotła”, który w zgrupowaniu „Radosław” walczył w powstaniu warszawskim. Powstała też kompania 7 pułku „Garłuch-Madagaskar”. W budynku przy ul. Bohaterów Warszawy 31 w okresie od sierpnia 1944 do stycznia 1945 roku mieścił się powstańczy szpital "Kordian" należący do VI rejonu Armii Krajowej, o czym informuje pamiątkowa tablica.

Tuż po wojnie, już w 1945 r. w zakładach zaczęto prace studyjne nad produkcją ciągnika rolniczego na bazie niemieckiego ciągnika Lanz-Buldog. Od 1947 r. miejscowość zaczęła się ponownie rozwijać dzięki rozpoczęciu produkcji tego ciągnika.

1 lipca 1952 roku Czechowice, Skorosze, Szamoty, Gołąbki i Grabkowo zostały połączone w jedno miasto Czechowice, któremu z dniem 8 maja 1954 roku zmieniono nazwę na Ursus.

Ursus szybko się rozwijał, przede wszystkim za sprawą fabryki. W latach 1968–1978 powstało w Ursusie największe osiedle mieszkaniowe Niedźwiadek składające się przeważnie z wysokich bloków. 1 sierpnia 1977 r. Ursus został przyłączony do Warszawy i stał się częścią dzielnicy Ochota. 1 stycznia 1993 roku Ursus został wyłączony z Ochoty jako ósma dzielnica warszawska. W wyniku zmiany ustroju m.st. Warszawy dokonanej na mocy ustawy z dnia 25 marca 1994 roku Warszawa stała się związkiem komunalnym 11 gmin, w którego skład wchodziła gmina Warszawa-Ursus. Następnie, na podstawie ustawy z dnia 15 marca 2002 roku o ustroju miasta stołecznego Warszawy stolica Rzeczypospolitej Polskiej miasto stołeczne Warszawa stało się gminą mającą status miasta na prawach powiatu, a Ursus jedną z 18 dzielnic.

25 czerwca 1976 r. w Zakładach Mechanicznych Ursus rozpoczęły się strajki w proteście przeciwko podwyżkom cen żywności. Na kilkanaście godzin zablokowane zostały linie kolejowe co doprowadziło do brutalnej pacyfikacji dokonanej przez milicję, których efektem były procesy i surowe wyroki dla organizatorów. W trakcie protestów zatrzymano pociągi jadące trasą przez Ursus, próbowano nawet przeciąć tory.

20 sierpnia 1990 miała miejsce katastrofa kolejowa w Ursusie; w jej wyniku poniosło śmierć 16 osób, a 43 zostało rannych.

W Ursusie znajdują się trzy parki: Czechowicki, Hassów i Achera (nazwany imieniem dawnego posiadacza ziemskiego w Ursusie – Franciszka Adolfa Achera, na którego dawnych terenach stoi obecnie ten park).

12 września 2008 r. dzielnica Ursus podpisała porozumienie o współpracy z rejonem szewczenkowskim w Kijowie.

1. EKOpark

Na terenie gdzie dawniej znajdowała się fabryka ciągników Ursus powstał nowy EKOpark. Pierwszy etap inwestycji, który został oddany do użytku znajduje się w obrębie ulic Gierdziejewskiego, Czerwonej Drogi i Wolności.  Właśnie ta obecnie już otwarta część EKOparku w Ursusie zajmuje 3, 3 ha. Docelowo ma zajmować 5 ha obszaru zielonego, czyli mniej więcej tyle samo, co znany Park Ujazdowski. Szacuje się że koszt całej inwestycji wyniesie ok. 1 mln złotych, z czego 7 mln pochodzi z środków unijnych.
Docelowo w EKOparku w Ursusie powstanie kilka odrębnych ale uzupełniających się stref, wśród których znajdą się m. in. dzikie łąki, obszary edukacyjne, uporządkowane trawniki oraz tereny wypoczynkowe i rekreacyjne itp. Park ten ma mieć charakter naturalistyczny, wyglądający na dziki. Część istniejących drzew zostanie zachowana, zostaną też nasadzone nowe pasujące do całego konceptu miejsca.

Warto wspomnieć iż w EKOparku zastosowano innowacyjne rozwiązania, w tym elementy pochodzące z recyklingu. Do budowy nawierzchni ścieżek wykorzystano materiały mineralne, które są przyjazne dla środowiska. Na terenie zielonym znajdują się latarnie, które zasila energia odnawialna z ogniw fotowoltaicznych, które w zupełności wystarczają na potrzeby EKOparku. Sprawia to że jest on samowystarczalny i co ważne nie generuje dodatkowych kosztów związanych z energią. 

2. Park Linowy

Park Linowy w dzielnicy ursus to specjalne miejsce do aktywnego wypoczynku nie tylko dla najmłodszych czy nastolatków ale też dla dorosłych i całych rodzin. Do wyboru są bowiem różne trasy: łatwa na wysokości 1, 5 metra; trudna na takiej samej wysokości oraz wysoka trasa zawieszona na wysokości 5 metrów nad ziemią. Emocji na pewno nie zabraknie bez względu na wybór. Park daje możliwość zorganizowania z nim urodzin dla pociech i kusi nielimitowanym korzystaniem z tras, lodówką, gotowymi zaproszeniami, miejscami do siedzenia itp. Oprócz tego można wynająć park dla poszczególnych grup.

3. Pomnik traktora

W dzielnicy Ursus na każdym kroku można zauważyć tęsknotę za fabrykami, które żywiły tysiące ludzi. Przed Urzędem Dzielnicy mieści się znany okolicznym pomnik traktora wraz z foliogramami o historii. Gdzieniegdzie znajdują się jeszcze resztki pofabrycznych budynków, które są sukcesywnie rozbierane pod nowe osiedla. Jednak zagadani mieszkańcy wzdychają, że ciężko im wywalczyć muzeum, które z pewnością przydałoby się tej dzielnicy.