Warszawska rotunda

Rotunda powstała w 1966 r. u zbiegu Al. Jerozolimskich i ul. Marszałkowskiej w Warszawie. Była i znów jest wzorem nowoczesnego oddziału banku. Rotunda, bo o niej mowa, a także jej otoczenie bardzo szybko stały się jednym z najpopularniejszych miejsc w mieście.

Już w latach 50. XX wieku rodziły się pierwsze pomysły na zabudowę centrum Warszawy na wschód od Pałacu Kultury i Nauki. Wzdłuż ulicy Marszałkowskiej, równolegle do Placu Defilad, planowano wznieść kompleks budynków użyteczności publicznej, których stylistyka nawiązywać miała do Pałacu. Koncepcja ta jednak upadła.

W 1958 r. ogłoszono konkurs architektoniczny na zabudowę tzw. Ściany Wschodniej – pierwszą nagrodę przyznano projektowi opracowanemu przez zespół pod kierownictwem Zbigniewa Karpińskiego. Koncepcja Rotundy stanowiła zwieńczenie pasażu Wiecha. Poszczególne elementy gmachu tworzyli różni architekci. Nowatorski budynek na rzucie okręgu, oszklony i z charakterystycznym ząbkowanym dachem, był też nazywany „czapką generalską”. Zaprojektował go Jerzy Jakubowicz, za projekt konstrukcji stalowej odpowiadali Stanisław Więcek i Włodzimierz Wojnowski. Najnowocześniejszy wówczas oddział PKO został oddany do użytku w 1966 r.

Po 13 latach działalności doszło do tragicznego w skutkach wypadku. 15 lutego 1979 r. o godzinie 12:37 doszło do wybuchu gazu. W wyniku katastrofy zginęło 49 osób, a ponad 130 zostało rannych. W budynku w momencie tragedii znajdowało się ponad 300 klientów i 170 pracowników. Trwającą sześć dni akcję ratunkową utrudniała temperatura dochodząca do -20°C.

Rotunda została niemal całkowicie zniszczona, wszystkie kondygnacje zapadły się do podziemia. Bardzo szybko zdecydowano o jej odbudowie. W ciągu zaledwie ośmiu miesięcy z gruzów powstał nowy budynek. Już w październiku 1979 r. oddział znowu zaczął przyjmować klientów. Tym razem jednak do wykonania ścian zewnętrznych użyto przyciemnianego szkła.

Rotundę wybudowano w miejscu, w którym do 1944 r. znajdowała się narożna kamienica przedsiębiorcy Pinkusa Lothego. Budynek był rekompensatą za straty finansowe poniesione przy budowie mostów dla kolei warszawsko-wiedeńskiej. Kamienica miała cztery kondygnacje, a jej fasada była wzorowana na fasadzie Luwru. W okresie międzywojennym w kamienicy mieściła się restauracja „Żywiec”. Budynek był bardzo widoczny, ponieważ na dachu umieszczono bogatą oprawę neonową. Kamienica Lothego najbardziej ucierpiała w czasie Powstania Warszawskiego. Po II wojnie światowej jej ruiny zostały rozebrane do poziomu parteru.

Ze względu na zły stan techniczny budynku PKO Bank Polski zdecydował się na jego gruntowną rewitalizację z zachowaniem dotychczasowego kształtu, wielkości i elementów charakterystycznych dla architektury modernizmu. Przed przystąpieniem do realizacji prowadził konsultacje społeczne poświęcone przyszłemu wyglądowi i przeznaczeniu Rotundy. Przybrały one bezprecedensową w historii współczesnej Warszawy skalę.

Projekt Nowej Rotundy wyłoniono w międzynarodowym konkursie Changing The Face Rotunda Warsaw 2013. Zgłoszono w sumie 214 prac, a zwyciężył projekt krakowskiej pracowni Gowin&Siuta. Był to pierwszy w historii konkursu zwycięski projekt, który został zrealizowany.

Nowa Rotunda została oddana do użytku w roku jubileuszu 100-lecia powstania PKO Banku Polskiego. Nawiązuje do projektu Jerzego Jakubowicza. Powrócono w nim do przezroczystej elewacji, zachowano kształt charakterystycznego, ząbkowanego dachu budynku. Architekci zrezygnowali jednak z mocnego podkreślenia metalowych elementów konstrukcyjnych. Zastosowano ciekawe rozwiązanie architektoniczne, tzw. „podwójną fasadę”, wykonaną ze szkła laminowanego.

Rotunda, która jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów Warszawy, zapisała się w świadomości Polaków także dzięki kinematografii. W jej okolicach wielokrotnie gościły ekipy filmowe, m.in. kultowego serialu „07 zgłoś się”, filmu „Hydrozagadka” Andrzeja Kondratiuka czy „Przekładańca” Andrzeja Wajdy.

Fasada Rotundy została umiejscowiona nie na zewnątrz budynku, ale w jego wnętrzu, dzięki czemu uzyskano ciekawy efekt wizualny. Oddział PKO Banku Polskiego zlokalizowano na parterze i w podziemiu budynku. Przestrzeń na piętrze to Strefa Spotkań, do której PKO Bank Polski zaprasza mieszkańców Warszawy i turystów.